Nyiragasigwa Hens : Belgian-Rwandan actrice, community builder, creative co-mother of BeHuman/The Pride of Colour/ Rwanda & Zoveel Meer.


Voor diegene die jouw nog niet kennen, vertel eens wat meer over jezelf.
Hi mijn naam is Nyira Hens, ik ben een Rwandese actrice, geadopteerd en opgegroeid in Turnhout, de Kempen. Ik woon al tien jaar in Antwerpen. Ik zit in de creatieve sector, binnen de podiumkunsten. Zowel creëren, ondersteunen als faciliteren. Ik ben vooral bezig met LGBTQ-plus thema’s.

Kan je ons meer vertellen over je projecten BeHuman, Rwanda en zoveel meer en hoe het begon?
Rwanda en Zoveel Meer bestaat al langer dan BeHuman. Tien jaar geleden ben ik op zoek  gegaan naar mijn familie. Ondanks het feit dat ik mijn familie had opgespoord, was het een bizarre reis. Het adoptiebureau gesitueerd in Oud Turnhout, dat ons naar België had gebracht, organiseerde ook de 'roots' reizen. Dat gaf een dubbel gevoel. Eerst had de organisatie de kinderen weggerukt van hun familie - verdiende daar geld aan - om vervolgens te zeggen: "Weet ge wat, ge moogt teruggaan..."

Gaandeweg ben ik nog andere zaken te weten gekomen, wat documenten betreft. Onder meer verdwenen en vervalste dossiers. Kortom er kwam alleen maar meer en meer onduidelijkheid en vuiligheid naar boven. Wij als geadopteerde kinderen uit Rwanda zijn grotendeels met valse voorwendsels in België terecht gekomen. Het adoptiebureau had alle info van ons, weigerde deze te geven en dreigde zelfs om de documenten te verbranden. Deze hield ons allerlei leugens voor. Het bestaat niet meer, ze zijn hun licentie kwijtgeraakt.

“Wij als geadopteerde kinderen uit Rwanda zijn grotendeels met valse voorwendsels in België terecht gekomen.”


Na mijn terugkeer naar België, is mijn zoektocht gaandeweg meer geworden. Ik wilde graag een alternatief bieden voor de 'enige' plek die we kenden als zijnde 'het adoptiebureau‘. En alle geadopteerde Rwandezen (vijfhonderd) - redelijk utopisch - opzoeken. Het was belangrijk om connectie te maken met deze geadopteerden. Hoe zagen zij hun reis, hoe hadden zij hun reis ervaren? We zijn eigenlijk eerst begonnen met een Facebookpagina. We hebben ongeveer driehonderdzestig leden. Een combinatie van geadopteerden en niet geadopteerden Rwandezen. Ik denk dat ik iets minder dan de helft  teruggevonden heb, immers niet iedereen wil iets te maken hebben met zijn of haar roots.

Vzw BeHuman is de vzw waarmee ik creatieve projecten doe. Jaouad Alloul is mijn partner in crime in BeHuman. Ik ben meer de Creative Mother en hij is de Founding Father, die ook het financiële stuk ondersteund. BeHuman...ghoh, alles loopt zo organisch. Dat is heel plezant. Ik heb helemaal niet het gevoel dat ik aan het werk ben. Het is vooral een idee waarvan ik droom. Namelijk het uitwerken van creatieve projecten van a tot z, qua geld, contacten leggen, de lijnen uitzetten, uitvoeren en een creatieve taal vinden om mijn concepten te kunnen vertalen. BeHuman is een vzw die heel veel activiteiten doet. We zijn heel verscheiden. We organiseren events zoals The
Pride Of Colour, maar ook jonge kunstenaars die eerder voor de podiumkunsten kiezen, maar niet per se toneelschool hebben gevolgd. Jonge makers die zelf met een idee komen en waarvan BeHuman zegt: "Wij kunnen dat aan, wij gaan helemaal van a tot z met u mee."

Ik probeer heel vaak partnerschappen te zoeken. We werken evengoed in gevangenissen of met jongeren. We hebben ook twee jaar samengewerkt met daklozen. Het ging om een combinatie van danstherapie met Spoken word en theater. BeHumanheeft ook drie kinder- en jeugdvoorstellingen gemaakt - die Jaouad en ik spelen - Zeemeermin, Nala & Amir en Boom Toudou. Bij kindervoorstelling Zeemeermin deed ik de regie voor Jaouad. Deze voorstelling heeft hij voor een honderdtwintig à honderddertigtal scholen gespeeld. Het is een verhaal dat nu nog altijd door blijft leven. We zijn hier nu een schoolproject van aan het maken. Het wordt een soort digitale map die bepaalde taboes blootlegt en ervoor zorgt dat thema's rond religie en homoseksualiteit, bespreekbaar worden. We doen ook workshops op aanvraag. Het kan ook om een event gaan. We concentreren ons wat happenings betreft,  meer op The Pride Of Colour. The Pride Of Colour doen Jana Tricot, Jaouad en ik samen. Ik vergeet zeker ook nog andere dingen, maar dat is het zo ongeveer.

Wat is jouw rol in beide organisaties? 
Jaouad en ik hebben gezamenlijke opdrachten, maar soms ook onze eigen projecten. Bijvoorbeeld nu, ben ik aan het repeteren met een jongen voor WipCoop (Work in progress). Dat is van Mestizo Arts Festival. Ik doe dit helemaal alleen. Het Mestizo Arts Festival wordt jaarlijks georganiseerd voor jonge podiumkunstenaars. Het festival dient eigenlijk om te netwerken. Momenteel ondersteun ik deze jonge man met zijn fysieke visitekaartje. Het kan gaan van het regelen van een repetitieruimte, subsidieaanvragen, decorstukken, samen repeteren en hem in contact brengen met andere mensen. In november komt het stuk uit.

In september beginnen we met een andere voorstelling. Phenomenal Woman, dat is ook van BeHuman. Het is een stuk met enkel vrouwen. Dat zal gespeeld worden in de Slachthuislaan, waar ook Rooftoptiger zit. 
Ik wil meer naar locatietheater gaan, weg uit de zwarte box. Ik wil ook meer bezig zijn met gerecycleerd materiaal om decorstukken te maken. Omdat het allemaal soms een beetje eenheidsworst is binnen het theater (Hahaha).

Bij Rwanda en Zoveel Meer ben ik gewoon de drijvende kracht, de oprichter, diegene die heel de tijd aan iedereen zijn of haar oren trekt (hahaha). Ik moet zeggen, ik hou niet van het leiden. Het heeft ook een heel aantal jaar geduurd, vooraleer ik mezelf kon vinden in de leidersrol. Ik wil heel graag dat sommige mensen verantwoordelijkheid nemen voor bepaalde compartimentjes. Maar dat is heel moeilijk. Rwanda en Zoveel Meer is echt van alle geadopteerde Rwandezen. "Diegene die een plek willen innemen en denken, ik kan hiervoor iets betekenen? Graag ja!“  Het is begonnen voor mezelf maar we doen dit voor elkaar.

Wat wil je bereiken BeHuman en Rwanda en zoveel meer?
Bij Rwanda en Zoveel Meer is het vooral zichtbaarheid, autonoom kunnen staan t.o.v. het adoptiebureau. Dat we niet meer afhankelijk moeten zijn van hen en onze eigen contacten hebben in Rwanda. Dat we onze eigen Rwanda reizen kunnen organiseren, onze eigen dossiers hebben waar we aankunnen zonder dat we 'eerst' langs een 'witte save your complex' oude dame moeten passeren. (Imelda Devolder directrice Zonder Grenzen) Dat is eigenlijk het ultieme!

Met BeHuman, willen we heel groot worden (lachend). Een eigen theaterzaal, een soort van ontmoetingsruimte voor jongeren, een mix van mensen. Als ik echt groots mag denken, zou ik gaan voor een megalomaan gebouw als Den Bourla (Antwerpen). Ik zou dat compleet strippen, zodat je bij het binnenkomen zou zeggen: "Yeh cool." Het zou een kruisbestuiving kunnen zijn tussen buurt en theater. Samenwerken met prostitutie, straatjongeren en mensen met een verslaving.

“Het zou een kruisbestuiving kunnen zijn tussen buurt en theater. Samenwerken met prostitutie, straatjongeren en mensen met een verslaving.”


Je bent verhuisd van Turnhout naar Antwerpen. Hoe lang heb je in Antwerpen gewoond en wat heeft jouw daar gehouden?
Ik ben uit Turnhout vertrokken op mijn vijftien. Eerst ben ik op internaat gegaan in Brussel op De Kunsthumaniora. Die was toen nog in de Moutstraat naast Het Rits. Na Brussel zat ik één jaar in Antwerpen op Studio Herman Teirlinck. Daarna heb ik zeven jaar in Gent gewoond en Conservatorium gedaan. Na Gent ben ik teruggekomen naar Antwerpen en woon er nog steeds. Waarom ben ik hier nog? Ik ben ouder geworden, woon dichter bij mijn familie en heb hier ondertussen een leven opgebouwd. Als je jonger bent heb je nog die rekbaarheid. Even hier kijken, even ginder kijken...soms denk ik,  goh misschien moet ik naar Berlijn of Nederland. Maar BeHuman is hier. Het is ook werk dat ik graag doe en wil verderzetten!

Je bent een activist. Waarom is activisme zo belangrijk? Voor wat kom je op?
Ik vind mezelf geen activist. Maar als andere mensen dat graag zo benoemen, is dat ok. Het is eerder, dat ik iets zie dat uit evenwicht is, terug in evenwicht wil brengen. Het is deels ook een natuurlijke dynamiek. Ik voer dat misschien uit via maatschappelijke thema's. Dat is voor mij geen activisme, maar eerder noodzakelijk en menselijk.

“Het is eerder, dat ik iets zie dat uit evenwicht is, terug in evenwicht wil brengen.”


Wat betekent het concept Safe space voor jouw? 
Mmm...Safe space, ik weet niet echt of dat wel bestaat. Safe haven, daar kan ik me nog wel in terugvinden. Weet je… dat je effe ergens kan aanstranden en je veilig voelt. “Echt a Safe space...waar je naar toegaat, afbakent en zegt, dit is nu safe, dat geloof ik helemaal niet. Binnen in de veiligheid, zit ook onveiligheid. Het is maar door de beweging dat je iets veilig kunt houden. Sowieso sluit je altijd een onveiligheid in. Zeker als het stagneert.
Ik vind het een mooi woord en heb het zelf ook al vaak gebruikt. Er is inderdaad een behoefte voor POC’s om een veilige omgeving te hebben. Ik heb zelf ook nood aan een gemeenschap waarin ik mezelf goed voel. Ik kende dat ook niet, plekken waarvan de meerderheid zwart is. Een Safe space is soms, only blacks are aloud. Dat is gewoon noodzakelijk. Maar om dát zo te noemen? Ik weet het niet goed...

“Echt a Safe space...waar je naar toegaat, afbakent en zegt, dit is nu safe, dat geloof ik helemaal niet. Binnen in de veiligheid, zit ook onveiligheid.”


Hoe is het om een zwarte lesbische vrouw te zijn in 2020?
Dat is veel. Het is zeker een hele grote uitdaging! 2020 is een jaar geworden dat voor mensen met andere kleur, geaardheid en gender, een bewogen tijd is. Alles wordt in vraag gesteld. Vele zijn echt op zoek naar gelijkheid. Op de rand van al die thema's staan: Zwart - wit/ man - vrouw/ hetero - LGBTQ, op een keerpunt. Ik geloof ook wel in energetische zaken. Ik denk dat de stilte voor de storm al lang voelbaar was, voor mensen die energetisch open stonden. Ik weet niet wat te verwachten, maar ik vermoed dat er nog heel veel gaat komen. Dat het gevecht of de strijd zeker nog niet gedaan is. Maar het zijn bijzonder, uitzonderlijke, intense, mooie, emotionele, soms ook hele harde en confronterende tijden. De speeltijd is gedaan. Nu moet het gebeuren, nu moeten we praten, nu moeten we handelen!

“Nu moet het gebeuren, nu moeten we praten, nu moeten we handelen!”


Je bent ook actrice. Waar heb je theater gestudeerd en heb je problemen ondervonden door jouw huidskleur tijdens je opleiding of werk?
JA! Zeker! Ik heb altijd in het jeugdtheater gespeeld. Dat heette theater42 waar Rudy Meeuws regisseur was. Daar heb ik echt de liefde voor theater ontdekt. Ik ben begonnen aan De Kunsthumaniora in Brussel, daarna Studio Herman Teirlinck en dan Het Conservatorium in Gent. Als je naar een theaterschool gaat als Studio Herman Teirlinck - ondertussen meer dan twintig jaar geleden - is de lectuur gewoon westers. Het is niet dat, dát minder goed is, maar je kan jezelf niet identificeren. Het is volgens hun jargon, binnen hun kader. Het is niet echt een probleem, maar dat zorgt wel voor problemen in jouw eigen ontwikkeling.

Wanneer je daar afstudeert, ben je bijna een product van de school. Er is helemaal geen openheid of mogelijkheid om eigen culturele creativiteit in te brengen. In Het Conservatorium was wél meer openheid en kon je er over spreken. Ik ben eigenlijk nooit meer teruggekeerd naar die scholen. De rolletjes die ik kreeg waren ofwel prostituee, verpleegster, masseuse of kuisvrouw. Dat een prostituee of een poetsvrouw van kleur moet zijn, betekent dat het hier ook gaat om een geïnstalleerd gegeven. "Voor een prostituee of poetsvrouw, daar ga je toch geen 'blonde' met 'blauwe' ogen voor kiezen zeker!”  Ik ben gestopt met audities doen, want ik had daar geen zin meer in. Het racisme dat ik ervoer tijdens mijn opleiding is erger dan ‘in your face‘. Ik heb eigenlijk nog liever 'in your face - racisme', want dan kan je  tenminste nog een weerwoord geven. Ondertussen ben ik gestopt met het geven van weerwoorden.

Bij BeHuman kan ik mijn eigen baas zijn, mijn eigen projecten leiden en kiezen met wie ik werk. Het grote woord dat ze tegenwoordig gebruiken is inclusief. Bij BeHuman ademen we inclusiviteit uit. We hoeven dat niet eens aan te vinken. BeHuman is gewoon inclusief! Het heeft twintig jaar geduurd voor ik een plek vond waar ik mijn theater kon doen, maar ook mijn eigenheid kon behouden. Dat is een zoektocht en het is goed dat je zoekt. Ik hoop alleen dat het anders wordt voor diegene, die na mij komen. Wat niet wil zeggen dat er helemaal geen structureel racisme meer is…uiteraard. Ik hoop een steentje bij te dragen via BeHuman. Mijn stem te laten horen, maar tegelijkertijd gewoon doen wat je doet en op die manier onmisbaar worden. En jezelf niet de hele tijd moeten verdedigen en uitleggen. We creëren een eigen eiland en we zullen onszelf wel relevant maken. Het blijft ook een onderdanig en koloniaal gegeven. Mag ik a.u.b. mee aan de tafel zitten? Dat hoeven we niet meer te doen.


“Ondertussen ben ik gestopt met het geven van weerwoorden.”



Afrikaanse kunstenaars zijn nog steeds in minderheid in de kunstwereld. Hoe kunnen we dit veranderen?
Ik denk dat er al vanalles bestaat. Café Congo bijvoorbeeld  in Brussel, ik vind dat zij geweldig werk doen! Het zit hem echt in zo'n initiatieven dat het alleen maar groter kan worden. Ontmoetingsplaatsen om visibiliteit te creëren. Een eigen community hebben zorgt er ook voor, dat het platform groter wordt. "We gaan niet weg en we worden alleen maar groter en groter. So eat this sh*t!” (Hahaha)

“Een eigen community hebben zorgt er ook voor, dat het platform groter wordt. "We gaan niet weg en we worden alleen maar groter en groter. So eat this sh*t!” (Hahaha)”


BeHuman: BeHuman is een vereniging die verhalen met mensen wil verbinden. http://www.behumanvzw.be/

Rwanda en Zoveel Meer: Is ontstaan uit een verlangen om mensen van Rwandese afkomst te verenigen. Organiseert activiteiten, informatiedagen, samenkomsten, feestjes. https://www.facebook.com/groups/rwandaenzoveelmeer/

De RZM-foto-expo gaat over hoe wij ons voelen als geadopteerde Rwandezen in een witte maatschappij. Iedereen heeft zijn of haar eigen verhaal in een portret vertaald. Deze foto-expo zal reizen. De eerstvolgende bestemming zal de zomerfabriek zijn.

"Onze grootste droom is, dat de expo ooit wordt getoond in Rwanda."

Nyira Hens is a Antwerp-based actrice, community builder, co-creator vzw BeHuman and vzw Rwanda en zoveel meer

Text: Naomi Uten 
Copywriter: Anouk Fraweel
Photography: Studio Nu
Published on 25.08.2020
Copyright Shake The Frame. All rights reserved  ©  /  CARGO